Thông thường, ta vẫn nghĩ ai thiếu hiểu biết thì người đó sẽ tự gánh lấy hậu quả. Nhưng thực tế, cuộc sống không đơn giản như vậy. Rất nhiều khi, một người thiếu hiểu biết lại gây ra tổn thương, thiệt hại cho những người xung quanh lớn hơn gấp nhiều lần so với bản thân họ.
1. Hậu quả trong gia đình
Cha mẹ nào cũng thương con, nhưng yêu thương mà thiếu hiểu biết lại vô tình gây hại cho con cái. Ví dụ như việc nuông chiều thái quá, đáp ứng mọi mong muốn của con mà không dạy dỗ, định hướng đúng đắn. Đứa trẻ lớn lên trong sự nuông chiều đó dễ trở nên hư hỏng, thiếu trách nhiệm, thiếu tự lập, không thể sống hạnh phúc. Khi cha mẹ về già, lòng đầy ân hận, nhưng người chịu tổn thương dai dẳng nhất vẫn là những đứa con ấy.
Hoặc cha mẹ quá mải mê kiếm tiền, nghĩ rằng vật chất đầy đủ sẽ mang lại hạnh phúc cho con, nhưng lại quên mất rằng sự quan tâm, gần gũi mới là thứ quan trọng nhất. Kết quả là con cái lớn lên trong cô đơn, thiếu tình cảm, tâm hồn trống rỗng, không có được một cuộc sống an vui, hạnh phúc.
2. Hậu quả trong môi trường công ty
Một lãnh đạo thiếu hiểu biết không chỉ gây thiệt hại cho riêng mình mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhân viên và gia đình của họ. Một chiến lược sai lầm, một quyết định thiếu cân nhắc sẽ kéo cả công ty vào khủng hoảng. Thu nhập của nhân viên bị ảnh hưởng, cuộc sống của hàng chục, hàng trăm gia đình chịu nhiều tổn thương, mất mát.
Nếu lãnh đạo quản lý nhân viên bằng cách bóc lột, mánh lới, không chân thành, chạy theo lợi ích trước mắt thì hậu quả còn đáng sợ hơn. Văn hóa tiêu cực sẽ dần lan tỏa khắp công ty, làm hỏng cả một thế hệ nhân viên, khiến họ mất đi sự chính trực, lòng tự trọng và niềm tin vào giá trị chân thật.
3. Hậu quả ở quy mô lớn hơn – cấp quốc gia, xã hội
Càng giữ vị trí cao, hậu quả từ sự thiếu hiểu biết càng nghiêm trọng và khó lường. Một lãnh đạo quốc gia, một nhà quản lý dự án lớn, khi ra quyết định sai sẽ kéo theo những hệ lụy khủng khiếp. Một quyết định thiếu hiểu biết về ngân sách, về chính sách công cộng có thể làm tổn thất nghiêm trọng tài sản quốc gia, ảnh hưởng đến hàng triệu người dân.
Tương tự, một người tài xế say rượu, thiếu ý thức giao thông, gây ra tai nạn nghiêm trọng thì hậu quả người đó chịu có thể chỉ là mất tự do, mất việc làm, nhưng những người vô tội khác phải mất đi cả tính mạng, hạnh phúc gia đình bị phá vỡ, đau khổ dai dẳng.
4. Cần làm gì để tránh hậu quả từ sự thiếu hiểu biết?
Để tránh những hậu quả nghiêm trọng này, trước khi làm bất cứ điều gì quan trọng, ta cần phải dừng lại, dành một chút thời gian để suy nghĩ, phân tích kỹ lưỡng các hậu quả có thể xảy ra. Quan trọng nhất là phải nhìn xa hơn, rộng hơn, không chỉ nghĩ cho riêng mình mà phải nghĩ đến tác động đối với người khác.
Chỉ cần mỗi người luôn ý thức về việc này, chịu khó chiêm nghiệm một chút trước khi hành động, thì chắc chắn rằng từ gia đình nhỏ bé, cho đến công ty, xã hội, và rộng hơn là cả đất nước này, sẽ có thêm rất nhiều an vui, bình yên và hạnh phúc thực sự.
5. Muốn thấy được hậu quả, tâm phải sáng – mà để sáng thì phải tĩnh
Nghe thì đơn giản: “Trước khi làm gì, hãy dừng lại để suy xét hậu quả.” Nhưng thực tế, không phải ai cũng đủ tỉnh táo để làm điều đó. Bởi để có thể suy nghĩ thấu đáo, nhìn rõ được cái đúng – cái sai, cái lợi – cái hại, cái gì nên làm – cái gì nên tránh… thì tâm phải thật sáng suốt.
Mà sáng suốt không đến từ cảm xúc nhất thời hay sự vội vàng. Nó chỉ đến khi ta biết giữ tâm tĩnh lặng. Khi lòng còn bị chi phối bởi tham – sân – si, bởi cái tôi, bởi sợ hãi hay dục vọng, thì nhìn đâu cũng lệch, nghĩ gì cũng vội. Ta sẽ chỉ thấy cái lợi trước mắt mà bỏ qua cái hại về sau. Ta sẽ dễ ra quyết định bốc đồng, cảm tính, bất chấp.
Để có một cái tâm sáng, ta phải biết lắng lại, phải rèn luyện mình mỗi ngày, phải học cách buông bớt hơn là nắm giữ, biết lùi lại một bước để nhìn toàn cảnh. Tâm sáng thì trí mới minh. Trí minh thì mới thấy được những điều sâu xa ẩn sau một hành động tưởng chừng rất nhỏ.
Chính vì vậy, sự sáng suốt không phải là bẩm sinh, mà là kết quả của quá trình tu dưỡng, học hỏi, và sống có ý thức. Người càng biết sống chậm lại, quan sát sâu sắc, biết suy xét cho người khác thì người đó càng đưa ra được những lựa chọn đúng đắn, hạn chế tối đa hậu quả gây ra cho xung quanh.
Kính chúc anh em có một ngày an vui, tâm tĩnh, trí sáng.
